Ugrás a tartalomhoz Lépj a menübe
 


Magyarok a Nedecvárban - lengyel sajtóvisszhang

2011.01.13

Lengyel- magyar találkozó a nedeci Dunajec várban

A magyar Berzeviczy-család által épített nedeci erődítmény évszázadokon át egy seregnyi funkciót látott el. A Magyar Királysághoz tartozó határvárként őrt állt a lengyel- magyar határon. A vár a történelem folyamán olyan befolyásos magyar nemesi birtokos családok birtokában volt, akik részben a Magyar Királyság magas rangú méltóságait viselték. A nedeci vár tulajdonjogát birtokosaik a magyar királyoktól, Szent István örököseitől kapták. 1412-ben a nedeci várban találkozott a két ország - Lengyelország és Magyarország - küldöttsége. A nedeci erőd ura egyben a Dunajec kulcsának őrzője is volt. Az alattvalók jobbágyi kötelességeiket a vár urának javára kellett, hogy végezzék. Az újkorban a vár stratégiai szerepe kevéssé volt jelentős.  A lőfegyverek térnyerése révén megváltozott a vár eddigi védelmi szerepe. A 19. század első felében a vár lakó nemesi lakóhelyként szolgált, melyben egész Magyarország - szerte híres bálokat rendeztek.

A nedeci vár a kezdetektől fogva fontos kulturális szerepet töltött be, birtokosai a kultúra pártfogói voltak. Templomokat, kápolnákat építtettek, és rendeztek be. Az idő múlása és a területi hovatartozás megváltozása ellenére az erőd a mai napig rendkívül fontos kulturális központ. Köré összpontosul azon emberek közössége, akik a kulturális örökség támogatásán, és a régió fejlesztésén fáradoznak. A turistaszezonban a vár vezetősége kézműves és fotó kiállításokat szervez. A középkori erőd építészete, egyedi és utánozhatatlan légköre turisták, kutatók, művészek, képzőművészek széles tömegét vonzza. A várépület tudományos konfeneciák, könyvbemutatók, néphagyományi kiállítások megrendezéséhez ad teret.

Októberben a várban kétszer is vendégül láttak magyar küldöttséget. 2010. október 2-án megrendezésre került budapesti Dr. Genersich Antal Alapítvány szemináriuma. A konferencia alkalmával a nedeci Dunajec várban találkoztak a „Lengyel- Magyar Baráti Társaság Lubaczówban” szervezet tagjai. Ewa Jaworowska-Mazur igazgatónő köszöntő beszéde után az egyesület elnöke, Zenon S’wiatek vette át a szót, majd Sebestyénné Majchrowska Ewa beszélt Érd-Lubaczów testvérvárosi együttműködéséről. A konferencia alatt Dr. Szalay Imre Csaba úr az előadássorozatot következő témával kezdte meg: „ A katyńi mészárlás. Orsós Ferenc a budapesti törvényszéki orvos élete és munkássága.” Orsós Ferenc azon 12 orvos egyike volt, akik 1943 áprilisában a Nemzetközi Bizottság színeiben Katyńba kerültek, hogy saját kezűleg végezzék el a meggyilkolt lengyel tisztek boncolását, és megállapítsák a gyilkosság pontos idejét. Orsós Ferenc egyedi módszerek szerint vizsgálta a holttesteket. Egy ilyen új módszernek számított a koponya mésztartalmának elemzése. A mészkiválás a földben csak egy bizonyos ideig megy végbe. Orsós Ferenc doktor is aláírta a vizsgálatot lezáró jegyzőkönyvet, miszerint a mészárlást az NKVD követte el 1940 tavaszán. Mivel Orsós Ferenc számos a népirtással kapcsolatos dokumentum birtokában volt, ezért 1944. december 6- án elhagyta Magyarországot, félve az orosz hadsereg közeledtétől. Rövidesen megfosztották a MTA tagsági címétől, és 1946- ban a „népbíróság” háborús bűnösnek nyilvánította. Emiatt nem térhetett vissza Magyarországra.

A következőkben Dr. Kubassek János mutatott rá arra milyen fontos szerepet játszottak a négy nemzet fiai a Szepesség és a Tátra kutatásában, felfedezésében. A magyar, lengyel, szlovák és német kutatók számos írásművet hagytak az utókorra. Érdemes megemlíteni, hogy a Magas-Tátráról szóló első tudományos leírás Fröhlich David késmárki kollégiumi professzor tollából való 1615-ből. A tátrai térképeket csak 1723-ban hozta nyilvánosságra Bél Mátyás. A Tátra számos külföldi kutatót is foglalkoztatott.   Bucsek Henrik „Tátrai kalauz” c. írása több kiadást is megért magyar, lengyel, szlovák, ill. német nyelven.

A találkozó végére a vendégek sok kérdést tettek fel, ezzel kimutatva a régió iránti érdeklődésüket. A kérdések központjában az állt, hogy a magyar kultúra hogyan befolyásolta a szepességi kulturális örökség alakulását a történelem folyamán. Nagy érdeklődést keltett az a szepességi magyar tájszólásban használatos kifejezés, amit főként az idősebb emberek használnak, mikor a fiatal nemzedék nem megfelelő viselkedését minősítik. Kiderült, hogy ez a kifejezés az anyaországi magyar nyelvi norma szerint rendkívül negatív értelmű. A magyarok mosolyogva adták szepességi magyar testvéreik tudomására, hogy cenzúrázatlan magyar szavakat használnak.

2010. október 19-én került megrendezésre Konrad Sutarski és Domonkos László „Megőrzésre átvéve” c. könyvének bemutatója. A könyvhöz a fotókat, és a grafikát Kemény András készítette. A könyvet magyar nyelven írták meg, de gondolva a lengyel olvasókra, csatoltak hozzá egy lengyel nyelvű rövid összefoglaló. A szerzők célul tűzték ki, hogy közelebb hozzák az olvasóhoz a Szepesség és Árva lengyel részének eseményeit, azon I.világháború végéig Magyarországhoz tartozó, a magyar-lengyel határon fekvő régiók bemutatását. Ennek a történetnek a megírására azért volt szükség, mert a magyarok nem ismertek néhány fontos történelmi tényt. A történet mellett a könyvben helyet kaptak olyan emberekkel készített riportok is, akik segítették a szerzőket a felvidéki régiók kulturális hagyatékának feltárásában. Ez az első olyan mű, amely magyar nyelven ír magyar vonatkozású lengyel területekről. A könyv lapjai az olvasót árvai, és szepességi falvakba is elkalauzolják. A könyv a nedeci erőd („a lengyelországi magyar vár”) történelmével kezdődik, majd szó esik számos település különlegességeiről is. Például Orawka, magyarul Kisárva a régi történelmi Magyarország legészakibb faluja volt. Orawkában műemlék értékű fatemplom található, melynek falait 55 magyar szent és boldog festménye díszíti. Domonkos László azt írja, hogy Kisárván „a magyar történelmi múlt hatalmas és zubogó vízesését” látta meg. A könyvbemutatón a szerzők a többszáz éves múltra visszatekintő lengyel - magyar barátságot is kihangsúlyozták. Közösen elmélkedtek azon a tényen, hogyan épülhetett ki egy ilyen tartós és erős kapcsolat a két nemzet között.

A magyar Dunajec vár mély csendben hallgatta az élménybeszámolót. Kétség sem fér hozzá, hogy Árva és Szepesség, e két gyönyörű vidék büszkeséget oltottak mindazon írók szívébe, akik ott a magyar történelem szövevényes szálait keresték.

 

Elżbieta Łukus

 

 

 

 

Spotkania polsko- węgierskie na  zamku Dunajec w Niedzicy

Niedzicka twierdza wzniesiona przez węgiersk? rodzinę Berzewiczych pełniła na przestrzeni dziejów szereg funkcji. W czasach ?redniowiecznych była strażnic? na granicy polsko – węgierskiej. Wła?cicielami zamku były możne węgierskie rody, które miały powi?zania z wysokimi dostojnikami panuj?cymi w Królestwie Węgierskim. Władcy Korony ?w. Stefana osobi?cie potwierdzali posiadło?ci maj?tkowe panów zamku Dunajec. W 1412 roku zamek niedzicki był ?wiadkiem spotkania dwóch delegacji: Polski i Węgier. Niedzicka forteca była również siedzib? wła?ciciela dóbr klucza dunajeckiego.  Zatem poddani  mieli obowi?zek  odrabiania pańszczyzny na rzecz pana zamku.  W czasach nowożytnych strategiczny walor nie posiadał większego znaczenia. Zastosowanie palnej broni wpłynęło na zahamowanie funkcji obronnej zamku.  W I połowie  XIX stulecia zamek  zasłyn?ł jako rezydencja mieszkalna, w której  organizowano  słynne na całe Węgry bale.

Niedzicki zamek od pocz?tku swojego istnienia  pełnił także rolę kulturaln?. Jego wła?ciciele byli mecenasami kultury. W swoich dobrach fundowali ko?cioły, kaplice oraz dbali o ich wyposażenie.  Pomimo upływu czasu, zmian administracyjnych czy też przynależno?ci  państwowej,  niedzicki zamek nadal godnie pełni rolę o?rodka kultury. Wokół niego skupia się ?rodowisko osób, które działa na rzecz rozwoju  dziedzictwa kulturowego oraz promocji  regionu.  W okresie sezonu turystycznego dyrekcja zamku organizuje  liczne  wystawy prac plastycznych i fotograficznych. Architektura ?redniowiecznej twierdzy, a nade wszystko niepowtarzalna atmosfera, przyci?ga tu rzesze turystów, artystów, naukowców czy też twórców ludowych. Budowla zamku służy jako miejsce, gdzie organizuje się naukowe konferencje, sympozja, promocje ksi?żek a także  przegl?dy folklorystyczne w ramach ?piskich Zwyków.

W paĽdzierniku dwukrotnie na zamku go?ciły delegacje Węgrów. W dniu 2 paĽdziernika 2010 r. odbyło się seminarium fundacji dr. Antala Genersicha z Budapesztu. Podczas konferencji zostały wygłoszone referaty przez dr  Csaba Imre Szalay na temat : „Zbrodnia katyńska. Życie i praca Ferenca Orsósa, profesora medycyny s?dowej w Budapeszcie”. Prelegent przybliżył postać Ferenca Orsósa. Był on jednym  z dwunastu lekarzy, którzy w kwietniu 1943 r. udali się w składzie Międzynarodowej Komisji do Katynia, aby osobi?cie dokonać sekcji zwłok zamordowanych polskich oficerów  oraz ustalić czas popełnienia zbrodni. Ferenc Orsós  zastosował swoiste metody badania ciał zmarłych. Jedn? z nich było badanie zawarto?ci wapnia w czaszce denata. Odkładanie się wapnia w ziemi następuje proporcjonalnie do czasu. Był jednym z sygnatariuszy protokołu końcowego, w którym ustalono, że mordu dokonało NKWD  na wiosnę 1940 r.  Ferenc Orsós posiadał ważne dokumenty o ludobójstwie w Katyniu. Dlatego  6 grudnia 1945 r. w obawie przed zbliżaj?c? się armi? sowieck? opu?cił Węgry. Wkrótce został pozbawiony członkostwa Akademii Nauk, a w 1946 r. „s?d ludowy” ogłosił go głównym zbrodniarzem wojennym. To spowodowało, że został zmuszony do pozostania poza granicami kraju.

Kolejny referat wygłosił dr Janos Kubassek . Dotyczył on badaczy - odkrywców Spisza i Tatr. Referent   wskazał rolę, jak?  odegrali synowie czterech narodów w odkrywaniu Tatr i Spisza. Udział badaczy  węgierskich, słowackich, polskich i niemieckich przekłada się na szereg różnorodnych publikacji. Warto zaznaczyć, że pierwszy naukowy opis Wysokich Tatr pochodzi z 1615 roku. Wykonał go profesor kolegium z Kieżmarku Dáwid Frölich. Natomiast mapy zostały opublikowane w 1723 roku przez Matyasa Béla. Tatrami interesowali się też zagraniczni badacze. Prelegent podkre?lił wkład Henrika Bucseka, który zredagował „ Przewodnik po Tatrach”. Publikacja doczekała się kilku edycji  w języku węgierskim, słowackim, polskim i niemieckim.

Na zakończenie spotkania Go?cie zadawali wiele pytań ?wiadcz?cych o ich zainteresowaniu regionem.  Poruszane zagadnienia dotyczyły wpływów  ?ladów kultury węgierskiej w dziedzictwie kulturowym Spisza.  Spotkanie było też okazj? do wyszukiwania madziaryzmów w spiskiej gwarze. Duże  zainteresowanie wzbudziło  wyrażenie, które obecnie  używane jest głównie przez starsze osoby. Najczę?ciej  w sytuacjach karcenia niewła?ciwego zachowania najmłodszych.  Jak się okazało, tłumaczenie tego zdania ma bardzo negatywne znaczenie.  Rodowici Węgrzy z u?miechem  u?wiadomili Spiszakom, że używaj? madziarskie niecenzurowane słowa.

Z kolei w dniu  19 paĽdziernika 2010 r. odbyła się w niedzickim zamku promocja ksi?żki „Przejęte w opiekę” autorstwa Konrada Sutarskiego i László Domonkos. Fotografie i oprawę graficzn? wykonał András Kemény. Ksi?żka została napisana w języku węgierskim. Jednak w trosce o polskiego czytelnika doł?czono krótkie streszczenie w języku polskim. Autorzy postawili sobie za cel przybliżenia dziejów polskiej czę?ci Spisza i Orawy, regionów będ?cych w granicach państwa węgierskiego do końca I wojny ?wiatowej. Powodem napisania tej pozycji stała się  nieznajomo?ć historycznych faktów w?ród Węgrów. Obok historii autorzy zamie?cili wywiady osób, które pomagały w odkrywaniu dziedzictwa regionów wchodz?cych w skład Górnych Węgier. Pozycja ta jest pierwszym węgierskojęzycznym dziełem o polskich krainach, które posiadaj? węgierskie dzieje. Na kartach tej ksi?żki czytelnik też znajdzie refleksje z podróży po spiskich i orawskich wioskach. Rozpoczyna się opowie?ci? historyczn? o niedzickiej warowni - "węgierski zamek w Polsce". Następnie ukazane s? osobliwo?ci wielu miejscowo?ci. Na przykład Orawka, po węgiersku Kisárva należała do najbardziej na północ wysuniętych wsi dawnych, historycznych Węgier. Orawka posiada zabytkowy, drewniany ko?ciół. ?ciany tej ?wi?tyni zostały pokryte polichromi?, która przedstawia węgierskich ?więtych i błogosławionych w liczbie pięćdziesi?t pięć postaci. László Domonkos okre?lił, że spotkał tu "olbrzymi, szumi?cy wodospad węgierskich dziejów, węgierskiej przeszło?ci".

Podczas promocji nowej ksi?żki, której tytuł w oryginale brzmi "Megörzésre álvéve " autorzy podkre?lili przyjaĽń trwaj?c? wiele stuleci pomiędzy naszymi narodami. Wspólnie zastanawiano się nad tym faktem, podaj?c co mogło wpłyn?ć  na zbudowanie tak trwałych więzi ł?cz?cych Polskę i Węgry.

Zapewne węgierski zamek Dunajec przysłuchiwał się snutym refleksjom. Nie ulega w?tpliwo?ci, że piękno dwóch krain Spisza i Orawy pozostawiły wrażenie zachwytu na pisarzach szukaj?cych ?ladów wielow?tkowych nici pamięci węgierskiej przeszło?ci... .

Elżbieta Łuku?

 

 

 

 

 

 

Hozzászólások

Hozzászólás megtekintése

Hozzászólások megtekintése

Nincs új bejegyzés.